Eerste film met een robot teruggevonden

Een ruim 120 jaar oude film waarin een mechanische mens te zien is, is onlangs teruggevonden. Het gaat om Gugusse et l’Automate, een korte film van de Franse filmpionier Georges Méliès uit ongeveer 1897. Volgens onderzoekers is dit waarschijnlijk de eerste film waarin een robotachtige figuur een hoofdrol speelt en mogelijk zelfs een van de eerste sciencefictionfilms ooit.  

In het 45 seconden durende stomme filmpje treedt een clown op met een mechanische pop. Hij draait de automaat op zodat die een dansje uitvoert, maar het optreden loopt uit de hand wanneer de machine zich tegen hem lijkt te keren. De clown reageert daarop met een stok en later met een grote hamer, wat resulteert in een komische slapstickscène. 

De film werd lange tijd als verloren beschouwd. Pas onlangs dook er een beschadigde filmrol op bij de Amerikaanse Library of Congress. Een man uit Michigan bracht een verzameling oude filmrollen van zijn overgrootvader, die vroeger door het land reisde om films te vertonen. Restaurateurs ontdekten dat één van die rollen de lang gezochte film van Méliès bevatte. Ondanks de slechte staat konden ze het materiaal herstellen. 

Toen de film werd gemaakt bestond het woord “robot” nog niet. Die term werd pas in 1920 bedacht door toneelschrijver Karel Čapek, afgeleid van het Tsjechische woord voor dwangarbeid. In de film gaat het dus eigenlijk om een automaat: een mechanische pop die een mens nabootst.  

Veel werk van Méliès is in de loop der jaren verdwenen. Filmrollen werden bijvoorbeeld gerecycled tijdens de Eerste Wereldoorlog, vernietigd toen zijn theater sloot of simpelweg aangetast door het kwetsbare filmmateriaal. De vondst van deze film wordt daarom gezien als een bijzonder stuk filmgeschiedenis.